Tarihte Endüstri Mühendisliği

Endüstri mühendisliğini kazanmamla kafamda “Endüstri mühendisliği nasıl doğdu, kimler aracılığıyla ortaya çıktı? “ gibi sorular dolanmaya başladı. Ben de çareyi araştırmakta buldum. Araştırmalarımdan derlediklerimi sizlerle paylaşmak istiyorum.

1776’da modern buhar makinesi ile buhar enerjisinin mekanik enerjiye dönüştürülmesi endüstri mühendisliğinin temellerinin ilk adımıdır. Aynı tarihte İskoç bilim adamı ve mühendis James Watt buhar motorunu icat etmiştir. Bu yıla kadar üretim, ustaların parçaları ayrı ayrı işlemesi ve bu parçaların birleştirilmesine dayanır.  James Watt’ın bu buluşu ile Amerika ve İngiltere’ de fabrika sistemleri kurulmaya başlanmıştır.

İlk fabrikalar tekstil ve metal işletme alanlarında olmuştur. Endüstri Mühendisliği’nin temelleri 1750 ve 1850 yılları arasında özellikle iş bölümü kavramı ile ortaya atılmıştır. 1750 yılına kadar aynı kişi işi planlar, malzeme ve takımını, tertibatını seçer, temin eder, işlemini ve kontrolünü yapardı. Modern ekonominin kurucularından Adam Smith 1776 yılında “Ulusların Zenginliği” adlı kitabı ile iş bölümünün önemini vurgulamıştır. İmalat metotları ile bunların organizasyonu üzerine çalışan Charles Babbage’ a göre bir iş bölümlerine ayrılmalı ve o işte o konuda uzmanlaşmış kişiler çalışmalı.

 Henry FORD iş organizasyonu ve iş tekniği alanında bir dönem yaratan girişime imza atmıştır ve bu girişim 19. yüzyılın büyük keşiflerine eşdeğerdir.  1914’te işçilerin günlük ücretini $2’dan $5’a çıkarma kararını ilan etmiştir. Yeni modelinin satış fiyatı 300$ düşmüştür. Bu, FORD’un otomobil endüstrisinde nakil bantları yardımıyla akış hattında imalat ilkesini uygulamaya başlatmasıyla sağlanabilmiştir.

Gelişen sanayi ile birlikte sistemlerin karmaşıklaşmasıyla planlamada yetersizlikler baş göstermiştir. Böylece insan, makina ve malzemeden oluşan sistemlerin tasarım, geliştirme ve kuruluşu ile ilgilenecek ve özellikle sistemin insan boyutunu da önem verecek bir mühendislik dalına ”Endüstri Mühendisliği ”ne ihtiyaç duyulmuştur.


Frederick Winslow TAYLOR

Endüstri Mühendisliği ile ilgili ilk disiplinli çalışmalar Frederick Winslow TAYLOR tarafından yapılmıştır. Endüstriyel idare ve yönetim uzmanı olan Taylor verimlilik alanında sistematik anlamda çalışan ilk kişi ve İşletme Yönetimi’nin de babasıdır. Frederick W. Taylor, maksimum etkinlik için bir işin kapsamının analizinden ve işi tasarlamaktan edinilecek potansiyel iyileştirmelerin farkına varmasıyla tanındı. Taylor’un üretkenliği iyileştiren 3 aşamalı yöntemi verimlilikte önemli ve hızlı artışlar getirmiştir:

Analiz etme ve iyileştirme

Gerekli süreleri azaltma

Gerekli zaman standartlarını belirleme

Taylor’un çalışmalarının yol açtığı daha sonraki gelişmeler bütün bir üretim sürecinin bütünsel olarak planlama ve çizelgelemesinde iyileştirmeler sağlamıştır. Carl Barth Taylor’un ilkelerinin sadık bir uygulayıcısı olmuştur.

Mühendis Frank B.Gilbreth ve eşi psikolog Lilian Moller daha ayrıntılı çözümler için “Mikro hareket etüdü” geliştirmişlerdir. Taşıma, tutma, arama, monte etme vb. gibi iş hareketleri 18 adet Therblig sembolüyle ifade edilerek işi yapmanın en iyi metodunun belirlenmesinde ve iş eğitimlerinde bu sembollerin kullanılması önerilmiştir. Geliştirdiği bu teknikler ile insan faktörüne daha fazla önem vermiştir.

Endüstri mühendisliğinin tarihsel gelişiminde Taylor ve Gilbreth’in yanı sıra daha birçok bilim adamı katkıda bulunmuştur:

Henry Laurence Gantt üretim çizelgelemesinde çok sık kullanılan GANTT Şemasını geliştirmiştir. Gantt şemaları, günümüzde de  üretim çizelgelemesi, gözlenmesi ve makina kullanım planlarının  hazırlanmasında kullanılmaktadır. Ayrıca teşvikli ücret sistemini geliştirmiştir.

W.A. SHEWHART, çok sayıda elemandan oluşan ve incelenen spesifikasyonları ancak tahrip edici testlerle belirlenebilen kütlelerin, örnekleme yöntemiyle kalitelerinin kontrol edilebilmesi amacıyla, İstatistiksel Kalite Kontrolü alanında çalışmalar yapmıştır.

Edindiğim bilgiler umarım size de yardımcı olmuştur. Sonraki yazılarımda görüşmek dileğiyle…

Bu yazı Industryolog Akademide editörlük yaptığım zamanlarda yazılmıştır. Orijinal linkler aşağıdadır:

Tarihte Endüstri Mühendisliği

https://industryolog.com/tarihte-endustri-muhendisligi/

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.